Gánh hát miệt vườn trước ngày đến Mỹ
TT - Từ ngày 27-6 đến 8-7, năm nghệ nhân xuất thân từ đồng ruộng miền Tây - thành viên của gánh hát bội Đồng Thinh (Vĩnh Long) - sẽ đi Mỹ tham gia chương trình “Mekong- dòng sông kết nối các nền văn hóa”.
Thứ Tư, 20/06/2007, 04:57 (GMT+7)
Gánh hát miệt vườn trước ngày đến Mỹ
| Nghệ nhân Thái Phương đang tập tuồng với chiếc đòn sắt vẫn theo anh trên các nẻo đường bán hàng dạo - Ảnh: Bình Long |
Chương trình lễ hội đời sống dân gian qui mô quốc tế này do Viện Smithsonian - thủ đô Washington - tổ chức trên một khu đất rộng ngay trước tòa nhà Quốc hội Mỹ. Vinh dự là vậy, thế nhưng các nghệ nhân đã không có được niềm vui trọn vẹn như nhiều người nhầm tưởng...
Nước mắt bầu Răng
Qua nghệ nhân Vũ Linh Tâm - trưởng nhóm nghệ nhân hát bội đi Mỹ - chúng tôi gặp được bầu Răng (Huỳnh Văn Răng, 73 tuổi, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long) của gánh hát Đồng Thinh. Có trên 50 năm làm bầu sô gánh hát, kể về “phận” hát bội, bầu Răng cao hứng vung tay ra phía bờ sông Hậu nói như nói tuồng: “Ứ ư ! 50 năm gánh tui rày đây mai đó, lúc bằng ghe, khi xe trâu, xe bò. Tui hát trên đồng, đình chùa mua vui cùng bà con. Tui đã từng hát giữa hai làn đạn, từng nằm gai nếm mật ở vùng chiếm đóng để rồi tối đến lại hát cho dân nghe...! Mấy hôm nay tui mừng lắm, cả đời lận đận đâu nghĩ sẽ có ngày gánh hát “Hai lúa” được đi giao lưu bên trời Tây!”.
Và rồi bầu Răng như không thể kìm nén được nữa, ông đứng lên nức nở từng đợt. Ông lo âu cho gánh hát bội mà ông cho là di sản văn hóa miệt vườn bị mai một khi ông qua đời: “Chèng ơi! Phông màn đạo cụ, trang phục sử dụng từ thời chiến đến nay đã không thể vá víu được nữa, sắp rệu rã hết rồi. Ngay cả anh kép, chị đào và cả tôi nữa không biết ngày nào thoát cảnh đi bán hàng dạo!”.
Nắng chiều nhuộm vàng dòng nước mắt sắp khô của lão tuồng cổ Mang Thít nhưng câu chuyện đời hát bội của ông dường như chưa bao giờ cạn...
Dụng cụ bán hàng thay đạo cụ
Gần 23 giờ nghệ nhân hát bội dân gian Thái Phương mới về đến nhà. Anh nói: “Ở quê ai theo nghiệp hát bội cũng phải có thêm cái nghề nuôi nghiệp. Tối nay tôi và các nghệ nhân khác vẫn cùng con “ngựa sắt” cà tàng và cái đòn sắt xỏ ngang yên xe này đến các hội chợ để bán hàng dạo”. Cái đòn sắt còn được nghệ nhân dùng để thay đạo cụ gươm, đao mỗi khi tập dượt tuồng mới. Có lần khi cậu con trai vừa ra khỏi cửa nhà đi học, anh vội cầm đòn sắt vung tay ra bộ, thằng nhỏ hoảng hốt tưởng cha mình đánh, ai dè: “Ba đang tập tuồng chuẩn bị đi Mỹ mà con!”.
Thái Phương lắc đầu chỉ tay lên trần nhà đang xây dở dang bộc bạch: “Cả đời hát tuồng vinh nhục cùng hàng chục nhân vật, nay nhờ tỉnh Vĩnh Long cho cái nền nhà ở khu dân cư vượt lũ Trường An, nếu không thì... vợ con lận đận”. Thái Phương nay đã 60 tuổi, là một nghệ sĩ giỏi nghề tuồng cổ, đã nhiều nơi chiêu mộ anh về, hứa lo cho anh nhà cửa lương bổng để hát cải lương, hồ quảng nhưng anh từ chối! Anh nói: “Không ước vọng xa vời, tôi cố gắng giữ nghề lo cho đứa út học hết lớp 12. Sáng nay cầm đòn sắt múa tuồng, đầu tôi cứ hồi tưởng âm thanh kèn trống trên sân khấu ngày đến Mỹ, rạo rực và âu lo hơn là nghĩ tới tiền bạc nợ nần vì xây nhà mới!”.
QUANG VINH
Anh Nguyễn Xuân Hoanh, phó giám đốc Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long, cho biết năm thành viên gồm ba nghệ nhân hát bội (nghệ nhân Vũ Linh Tâm, Thái Phương và Yến Linh - con gái bầu Răng) và hai nhạc công của gánh hát bội Đồng Thinh đã hoàn tất thủ tục xuất cảnh. Toàn bộ trang phục, đạo cụ, phông màn chuẩn bị cho trích đoạn Tiết Giao đoạt ngọc trị giá 44 triệu đồng, do Bộ Văn hóa - thông tin tài trợ. Nhớ lại những giọt nước mắt bầu Răng, anh Hoanh tâm tư: “Theo tôi, Bộ Văn hóa - thông tin nên tặng lại toàn bộ trang phục đạo cụ phông màn cho gánh hát bội Đồng Thinh sau khi họ đi Mỹ về, coi như một lời động viên người dân gắn bó với hát bội dân gian”.