Music news from a Vietnamese traditional musician

Nguyễn Ðình Toàn

.

Suốt cuộc đời sáng tác của ông, Lưu Hữu Phước đã dành để ngợi ca lòng ái quốc, lịch sử bi hùng, thúc đẩy mọi người, nhất là tuổi trẻ, lên đường đấu tranh cho nền độc lập, tự do của dân tộc, của đất nước.

Các ca khúc như Ải Chi Lăng, Hội Nghị Diên Hồng, Bạch Ðằng Giang, Kinh Cầu Nguyện Hai Bà (Hồn Tử Sĩ), Lên Ðàng, Tiếng Gọi Thanh Niên... cho đến nay, vẫn là niềm hãnh diện chung của tân nhạc Việt Nam.

Nhiều thế hệ người Việt Nam đã được ông “vỡ lòng” cho tình yêu tổ quốc, yêu lịch sử, yêu đất nước.

Nhạc Lưu Hữu Phước đã truyền vào máu các thanh thiếu niên các tình thiêng liêng ấy dễ dàng và tự nhiên hơn bất cứ bài học luận lý hay công dân giáo dục nào.

Ngay từ khi còn ở bậc tiểu học, tại biết bao trường ốc, các thiếu nhi đã thay nhau lấy tơ dứa, tơ đay làm râu bạc, khòm lưng, chống gậy, đóng vai các bô lão đi dự Hội Nghị Diên Hồng.

Hình như các em đã cảm nhận ra thân phận người dân “thế nước yếu” và ý nghĩa cao cả của hai chữ “hy sinh” khi miệng hát ra những tiếng ấy.

Ðây là một trong những bài hát đáng lẽ phải được ghi vào chương trình giáo dục như những bài học thuộc lòng:

Toàn dân nghe chăng! Sơn hà nguy biến
Hận thù đằng đằng! Biên thùy rung chuyển
Tuôn dày non sông rền vang tiếng vó câu
Gây oán nghìn thu
Toàn dân tên Long! Sơn hà nguy biến
Hận thù đằng đằng! Nên hòa hay chiến
Diên Hồng tâu lên cùng Minh Ðế báo ân

Hỡi đâu tứ dân!
Kìa vầng hồng tràn lan trên đỉnh núi
Ôi Thăng Long! Cõi tinh kỳ phơi phới
Loa vang vang chiếu ban truyền bốn phương
Theo gió reo khắp miền sông núi: réo gọi
Lòng dân Lạc Hồng yêu quê hương cứu đất nước
Giống anh hùng nêu cao chí lớn
Giống anh hùng đua sức tráng cường
Ta lên đường lòng mong tâu lên long nhan
Dòng Lạc Hồng xin thề liều thân liều thân
Ðường còn dài hồn vương trên quan tái
Xa xa trông áng mây đầu non dài
Trông quân Nguyên tàn phá non sông nhà
Ðoạt thành trì toan xéo dày lăng miếu
Nhìn bao quân thoát lấn xâm tràn nước ta
Ôi núi sông nhà rền tiếng muôn dân kêu la
Trước nhục nước nên hòa hay nên chiến

Quyết chiến!
Trước nhục nước nên hòa hay nên chiến
Quyết chiến!
Quyết chiến luôn
Cứu nước nhà
Nối chí dân hùng anh
Thế nước yếu lấy gì lo chiến chinh?

Hy sinh!
Thế nước yếu lấy gì lo chiến chinh?
Hy sinh!
Thề liều thân
Cho sông núi
Muôn năm lừng uy!

Bài hát bi hùng nhất trong âm nhạc của chúng ta có lẽ là bài Hồn Tử Sĩ của Lưu Hữu Phước. Hình như khi mới được lưu hành bài này có tên là Kinh Cầu Nguyện Hai Bà, sau mới được đổi thành Hồn Tử Sĩ và thường được dùng làm nhạc mặc niệm trong các buổi lễ.

Vì được dùng làm lễ nhạc như thế nên bài hát gần như không được trình bày như những bài hát thông thường khác, lâu ngày (từ các năm 45,46) ít người thuộc lời ca, các ghi chép, lưu truyền có nhiều sai biệt, không biết lấy đâu làm chuẩn.

Gần đây ở trong nước người ta có cho xuất bản mấy tuyển tập nhạc Lưu Hữu Phước. Nếu có được các tuyển tập này trong tay, hy vọng chúng ta có thể chiếu theo sửa chữa những sai lầm để có một bản đúng với bản chính. Nói hy vọng trong trường hợp này có vẻ vô lý, nhưng sự thực, rất nhiều các tác phẩm Văn học nghệ thuật, ở trong nước, nhất là các ca khúc, đặc biệt là trong thời kỳ còn chiến tranh, lúc bị cấm, khi được cho lưu hành lại, thường được (hay bị?) thay đổi cho thích hợp với tình hình, hoàn cảnh, phần khác, các nhà xuất bản lười biếng, bất cẩn, không chịu hỏi lại tác giả trước khi in, nên cũng không biết sự thật thế nào.

Ðêm khuya âm u
Ai khóc than trong gió ngàn
Xác quân Trưng Nữ Vương rơi ngổn ngang bên nước tràn
Hồn ai đang thổn thức trên không
Hồn quân Nam đang khóc non sông
Sát khí ngất đất bao lấp thây muôn bóng huyền
Không gian như lắng nghe bao oan hồn đang xao xuyến
Xót thương hai Nữ Hoàng tuẫn thân
Dù mạng vong lửa hờn chưa tan
Làn sóng đang thét gào
Gió vang tiếng nguyền cùng gươm đao
Cùng dòng sông
Tấm thân nát không nao
Nhìn thấy quân Hán dày xéo sông núi nhà
Dòng châu rơi
Khóc nước non nhà mờ tối dưới trời

Nghe nhạc Lưu Hữu Phước, yêu nhạc Lưu Hữu Phước, nhưng có thể nói, toàn thể người miền Nam, kể từ sau ngày 30 Tháng Tư 1975 đều sợ ông.

Tiến về Sài Gòn! Ta quét sạch giặc thù
Tiến về Sài Gòn! Giải phóng Thủ Ðô!

Lưu Hữu Phước chính là tác giả những câu ca đó.

Những ai còn ở lại miền Nam sau ngày 30 Tháng Tư 1975 hẳn không thể nào quên những câu ca đó. Nó bay lượn trên đầu người ta như những lời tuyên án tử hình, tiếng gào thét của thần chết, lập đi lập lại, giờ này qua giờ khác, ngày này qua ngày khác.

Người ta thực sự không biết ông nghĩ gì.

Ông không nói gì cả.
Ông giữ im lặng cho đến lúc chết.
Việc làm của ông làm người ta sợ.
Sự im lặng của ông cũng làm người ta sợ.

Cái sợ nhất là trải qua biết bao nhiêu những đau thương, tang tóc, mỗi người miền Nam còn sống đến hôm nay, đều có thể coi như những kẻ sống sót, thoảng hoặc có đôi lúc nghe thấy lại những ca khúc của ông, người ta vẫn cảm thấy cái hay, cái đẹp, nhưng cái hay cái đẹp ấy thấm nhập vào người ta như một nỗi chết.

Hình như chúng ta đang trải qua một thời lạ lùng: người ta yêu nhau không được, ghét nhau không được, xóa bỏ nhau cũng không được.

Vậy, phải làm sao đây?